Wanneer zijn Aziatische hoornaars actief?

Wanneer zijn Aziatische hoornaars actief?

De Aziatische hoornaar is een invasieve exoot die steeds meer voorkomt in Nederland. Deze grote wesp jaagt op honingbijen en andere insecten, wat grote gevolgen heeft voor de biodiversiteit. Voor imkers en natuurliefhebbers is het belangrijk om te weten wanneer deze hoornaars actief zijn, zodat je ze kunt herkennen en eventueel kunt melden. De activiteitenperiode verschilt door het jaar heen en hangt samen met de levenscyclus van deze soort. Laten we eens kijken naar wanneer je de Aziatische hoornaar in Nederland kunt tegenkomen.

De levenscyclus van de Aziatische hoornaar

In het vroege voorjaar, meestal vanaf maart of april als de temperaturen stijgen, komen de overwinterende koninginnen uit hun schuilplaatsen. Deze koninginnen zijn het jaar ervoor bevrucht en hebben de winter doorgebracht op beschutte plekken zoals onder boomschors of in holtes. Ze beginnen direct met het bouwen van een voorjaarsnest, ook wel het primair nest genoemd. Dit nest is relatief klein en wordt vaak op een beschutte plek gemaakt, zoals onder dakranden of in schuren.

In het primaire nest legt de koningin haar eerste eitjes waaruit de eerste generatie werksters voortkomt. Deze werksters nemen vanaf mei of juni de nestbouw over, waarna de koningin zich volledig kan richten op het leggen van eitjes. Het is in deze periode dat de kolonie besluit om een groter, secundair nest te bouwen. Dit secundaire nest bevindt zich meestal hoog in bomen en kan enorme proporties aannemen. De koningin en alle werksters verhuizen dan naar dit nieuwe nest.

Gedurende de zomer groeit het nest en de kolonie snel. In de nazomer en herfst worden nieuwe koninginnen en mannetjes gekweekt. Na de paring gaan de jonge koninginnen op zoek naar een plek om te overwinteren, terwijl de oude koningin, de werksters en de mannetjes sterven zodra het kouder wordt. Het verlaten nest blijft hangen in de bomen, maar wordt niet hergebruikt in het volgende seizoen.

Seizoensgebonden activiteit

De activiteit van Aziatische hoornaars verschilt sterk per seizoen. In het voorjaar zie je voornamelijk de grote koninginnen die alleen op pad zijn. Ze zijn op zoek naar voedsel en nestmateriaal. Hun activiteit is dan nog beperkt en ze jagen nog niet actief op honingbijen. In deze periode is het moeilijker om ze waar te nemen, maar juist dan is het opsporen van koninginnen cruciaal om de vestiging van nieuwe kolonies te voorkomen. Waar Aziatische hoornaars hun nest bouwen is dan ook belangrijke kennis voor vroegtijdige detectie.

In de zomermaanden neemt de activiteit sterk toe. Vanaf juni of juli is het aantal werksters in een nest gegroeid en wordt hun jachtgedrag intensiever. Ze jagen dan actief op honingbijen en andere insecten, vooral bij bijenstanden. Aziatische hoornaars zijn overdag het meest actief, vooral bij warm weer. Ze zweven vaak voor bijenkasten om terugkerende honingbijen te vangen. Het beschermen van je bijen tegen Aziatische hoornaars wordt daarom steeds belangrijker voor imkers.

In de herfst, meestal vanaf september tot november, bereikt de activiteit van de Aziatische hoornaar zijn hoogtepunt. Het nest heeft dan zijn maximale grootte bereikt en er kunnen honderden werksters actief zijn. In deze periode vindt ook de productie van nieuwe koninginnen en mannetjes plaats. Zodra de bladeren van de bomen vallen, worden de nesten vaak pas zichtbaar. Dit is ook de tijd waarin je Aziatische hoornaars kunt melden als je ze spot, om verdere verspreiding te helpen voorkomen.

Dagelijkse activiteitspatronen

De Aziatische hoornaar is vooral overdag actief, met pieken in de vroege ochtend en late namiddag. Ze zijn minder actief tijdens de heetste uren van de dag en tijdens regen of storm. Tijdens hun actieve periodes vliegen werksters constant heen en weer tussen het nest en jachtgebieden. Ze jagen met name op honingbijen voor de kasten, maar ook op vliegen en andere insecten. Aziatische hoornaar vallen en lokstoffen kunnen helpen om de populatie onder controle te houden.

De werksters van de Aziatische hoornaar jagen meestal binnen een straal van ongeveer een kilometer rond hun nest; verder dan twee kilometer foerageren ze zelden. Hun terugkeervermogen reikt verder, tot enkele kilometers, maar het eigenlijke jachtgebied blijft relatief dicht bij het nest. Dit is nuttig om te weten bij nest opsporing: een nest bevindt zich doorgaans binnen ongeveer een kilometer van de plek waar je de hoornaars ziet jagen. Ze zijn het actiefst bij temperaturen tussen de 15 en 30 graden Celsius. Onder de 10 graden worden ze traag en boven de 30 graden zoeken ze vaak verkoeling in het nest of in de schaduw. Dit betekent dat ze in de Nederlandse zomers vrijwel dagelijks actief kunnen zijn van zonsopgang tot zonsondergang. 

Het verschil tussen Aziatische en Europese hoornaars is soms moeilijk te zien, maar hun gedrag kan een aanwijzing zijn. Aziatische hoornaars blijven vaak stilhangen ('hoveren') voor bijenkasten, wachtend op terugkerende bijen; Europese hoornaars vertonen dit gedrag niet. De Aziatische hoornaar jaagt daarbij solitair: elke hoornaar bezet een eigen plekje voor de kast en verjaagt soortgenoten die te dichtbij komen. Bij een sterk bejaagde kast kunnen wel meerdere hoornaars tegelijk aanwezig zijn, maar ze vallen niet als groep gecoördineerd aan, dat gedrag hoort bij de Japanse reuzenhoornaar, een andere soort die in Europa niet voorkomt. 

Hoe herken je Aziatische hoornaars in actie?

Aziatische hoornaars zijn te herkennen aan hun donkere borststuk en het oranjebruine uiteinde van hun achterlijf. Ze zijn groter dan de gewone wesp, maar kleiner dan de Europese hoornaar. Wanneer ze jagen, blijven ze vaak enkele seconden stil hangen voor een bijenkast, wachtend op terugkerende bijen. Dit typische 'hover-gedrag' is kenmerkend voor de Aziatische hoornaar.

Vooral rond bijenstanden kun je Aziatische hoornaars actief zien jagen. Ze pakken een bij in de vlucht, landen dan ergens in de buurt en bijten de kop, vleugels en poten van de bij af voordat ze het borststuk (vol met eiwitten) meenemen naar het nest. Een bijenstal die door Aziatische hoornaars wordt bejaagd, vertoont vaak tekenen van stress: de bijen durven minder uit te vliegen en er liggen soms bijendelen rondom de kast.

In de buurt van een nest zijn Aziatische hoornaars zeer territoriaal. Ze verdedigen het nest agressief tegen indringers, waarbij meerdere werksters tegelijk kunnen aanvallen. Dit maakt het nest opsporen en verwijderen potentieel gevaarlijk.

Bij Imkershop vind je diverse producten die kunnen helpen bij de preventie en bestrijding van Aziatische hoornaars, zoals speciale vallen en lokstoffen die precies zijn afgestemd op deze invasieve soort.

Door alert te zijn op de aanwezigheid van Aziatische hoornaars, vooral tijdens hun actieve periodes, kunnen we samen bijdragen aan het beschermen van onze inheemse insecten en de biodiversiteit. Imkershop houdt de ontwikkelingen rond de Aziatische hoornaar nauwlettend in de gaten en voorziet je graag van de nieuwste informatie en effectieve producten om je bijen te beschermen.